Σκοτεινός διάδρομος από στατσο με φως από παράθυρο με συρματόπλεγμα

Παράνομη διακίνηση και εμπορία ανθρώπων

Η παράνομη διακίνηση και εμπορία ανθρώπων είναι μια σύγχρονη μορφή δουλείας. Είναι ένα σοβαρό έγκλημα που συνεπάγεται τη βάναυση και διαρκή καταπάτηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Η εμπορία και η παράνομη διακίνηση ανθρώπων είναι ουσιαστικά η στρατολόγηση και η μετακίνηση των προσώπων εντός ή εκτός εθνικών συνόρων από άτομα που κάνουν κατάχρηση της εξουσίας ή της θέσης τους με πρόθεση να τους ωθήσουν σε αναγκαστική εκμετάλλευση, εμπορική ή άλλη. Υπάρχουν διαφορετικά είδη εμπορίας και παράνομης διακίνησης ανθρώπων ανάλογα με τον τελικό σκοπό των εμπόρων – διακινητών.

Μορφές εκμετάλλευσης

  • Σεξουαλική εκμετάλλευση: Είναι η εμπορία και διακίνηση ανθρώπων με σκοπό τον εξαναγκασμό τους σε σεξουαλικές πράξεις με χρηματικό ή μη χρηματικό αντάλλαγμα.
  • Εργασιακή εκμετάλλευση: Είναι κάθε είδους εργασία ή υπηρεσία που αποσπάται μέσω εξαναγκασμού από οποιοδήποτε άτομο υπό συνθήκες βίας ή υπό την απειλή βίας (φυσικής ή ψυχικής).
  • Εμπόριο οργάνων: Είναι η καταναγκαστική απόσπαση τμημάτων οργάνων, ιστών ή κυττάρων από το σώμα ενός ζώντος ανθρώπου με σκοπό την εκμετάλλευση ή την εμπορία τους.
  • Εμπορία παιδιών: Είναι η καταναγκαστική εκμετάλλευση ανηλίκων με στόχο την εργασιακή ή και σεξουαλική εκμετάλλευσή τους, καθώς επίσης και την καταναγκαστική απόσπαση οργάνων του σώματός τους και, σε κάποιες περιπτώσεις, την υποχρεωτική ένταξή τους σε ομάδες που συμμετέχουν σε ένοπλες συγκρούσεις.

Γιατί είναι δύσκολο να φανεί το φαινόμενο

Η παράνομη διακίνηση και εμπορία ανθρώπων θεωρείται από διεθνείς φορείς ένα από τα πιο σοβαρά οργανωμένα εγκλήματα. Παρά το μέγεθός της, μόνο ένα μικρό μέρος των θυμάτων αναγνωρίζεται επίσημα και ακόμη λιγότερα καταφέρνουν να αποδράσουν από τους εκμεταλλευτές τους και να λάβουν βοήθεια.

Η Ελλάδα, λόγω της γεωγραφικής της θέσης, έχει χαρακτηριστεί χώρα προορισμού και διέλευσης θυμάτων που εισέρχονται στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Το φαινόμενο αφορά ανθρώπους κάθε ηλικίας και φύλου και εμφανίζεται σε πολλούς τομείς, από τις αγροτικές καλλιέργειες και τις κατασκευές μέχρι την οικιακή εργασία και τη βιομηχανική παραγωγή.

Αναγνωρίζοντας ένα θύμα παράνομης διακίνησης και εμπορίας ανθρώπων

Θύμα είναι το κάθε άτομο που έχει εξαναγκαστεί σε πράξεις και συμπεριφορές που δεν τις επέλεξε ελεύθερα και η συνθήκη του θύματος προϋποθέτει την ύπαρξη κάποιου θύτη ή κάποιων θυτών.

Ποιο είναι το θύμα

Δεν υπάρχει κάποιο συγκεκριμένο προφίλ ατόμου που παραπέμπει σε θύμα. Το θύμα μπορεί να είναι άνδρας ή γυναίκα, ενήλικας ή παιδί, ντόπιος ή ξένος, υψηλού ή χαμηλού εκπαιδευτικού επιπέδου, νόμιμα ή παράνομα διαμένον, λιγότερο ή (συνήθως) περισσότερο ευάλωτο άτομο.

Ποιος είναι ο θύτης

Θύτης μπορεί να είναι κάθε άτομο που έχει εμπλακεί σε δίκτυα διακίνησης και εμπορίας ανθρώπων, ασκώντας εξουσία και βία πάνω στο σώμα, στην ψυχή και στο μυαλό άλλων προσώπων.

Διαβάζοντας τα σημάδια

Ένα πρόσωπο που είναι θύμα εμπορίας μπορεί να παρουσιάζει ορισμένα από τα παρακάτω χαρακτηριστικά:

  • Ζει και κοιμάται στον ίδιο χώρο όπου εργάζεται.
  • Φέρει εμφανή σημάδια τραυματισμού (π.χ. μελανιές, ουλές, τραύματα στο στόμα και τα δόντια, καψίματα από τσιγάρο).
  • Εκδηλώνει σημάδια άγχους, αποφεύγει να απαντήσει με αμεσότητα και αποφεύγει την οπτική επαφή.
  • Του έχουν κατακρατηθεί τα νόμιμα ταξιδιωτικά έγγραφα και εξαναγκάζεται, με απειλές κατά της ζωής του ή των δικών του ανθρώπων, με σωματική βία ή ψυχολογική βία, να εκδίδεται ή να εργάζεται κάτω από πολύ σκληρές συνθήκες.
  • Καταφεύγει συχνά στα επείγοντα για τραυματισμούς ή άλλα προβλήματα υγείας.
  • Βρίσκεται στη χώρα παρά τη θέλησή του.
  • Το έχουν απαγάγει ή εξαπατήσει οδηγώντας το έξω από τη χώρα του και τους δικούς του ανθρώπους, με υποσχέσεις για ένα εργασιακό περιβάλλον που θα εξασφαλίζει καλύτερο τρόπο ζωής.

Κανένα σημάδι από μόνο του δεν αποδεικνύει ότι κάποιος είναι θύμα. Όταν όμως εμφανίζονται περισσότερα μαζί, αξίζει να δοθεί προσοχή και να ενημερωθούν οι αρμόδιες αρχές ή οι γραμμές βοήθειας που λειτουργούν για τέτοιες περιπτώσεις.

Εμπορία ανθρώπων δε σημαίνει απαραίτητα απομόνωση ή εγκλεισμό

Συνήθεις πρακτικές των διακινητών για να συνεχίσουν να εκμεταλλεύονται τα θύματά τους, με λιγότερες ίσως νομικές συνέπειες, είναι να τα αποδεσμεύουν αφήνοντάς τα να έχουν κάποιες ελευθερίες, αλλά συνεχίζοντας να είναι οι ίδιοι αυτοί που απολαμβάνουν τον κόπο της «εργασίας» τους.

Αξίζει να αναφερθεί ότι κάποια πρόσωπα που έχουν υπάρξει τα ίδια θύματα εμπορίας έχουν βρεθεί να παίζουν το ρόλο του ατόμου που βρίσκει νέα θύματα, στην προσπάθειά τους να εξαγοράσουν με αυτόν τον τρόπο τη δική τους ελευθερία.

Έχουν παρατηρηθεί και άλλες μορφές εκμετάλλευσης που μπορεί να θεωρηθούν ένα από τα είδη εμπορίας. Μία από αυτές ονομάζεται «δουλεία χρέους»: η κατάσταση όπου ένα άτομο αναγκάζεται να εργαστεί για να αποπληρώσει ένα χρέος προς έναν ιδιώτη, ενώ κάθε του κίνηση ελέγχεται από άλλους και δεν στηρίζεται στην προσωπική του βούληση. Επίσης, σε πολλές χώρες του κόσμου υπάρχει το φαινόμενο της «μισθωμένης δουλείας», όπου το άτομο αναγκάζεται να εργάζεται για ορισμένο χρονικό διάστημα χωρίς αμοιβή, προκειμένου να αποπληρώσει το χρέος που έχει προς τον εργοδότη.

Συχνές ερωτήσεις

Είναι η εμπορία ανθρώπων το ίδιο με τη λαθρομετανάστευση;

Όχι. Στην εμπορία ανθρώπων υπάρχει εξαναγκασμός ή εξαπάτηση με σκοπό την εκμετάλλευση του προσώπου και μπορεί να συμβεί ακόμη και μέσα στα σύνορα μιας χώρας.

Μπορεί να συμβεί σε οποιονδήποτε;

Ναι. Δεν υπάρχει συγκεκριμένο προφίλ, αν και οι άνθρωποι που βρίσκονται σε δύσκολη οικονομική ή κοινωνική θέση είναι συνήθως πιο ευάλωτοι.

Τι να κάνω αν υποψιάζομαι μια περίπτωση;

Μην επιχειρήσετε να παρέμβετε μόνοι σας. Ενημερώστε τις αρμόδιες αρχές ή μια γραμμή βοήθειας για θύματα εμπορίας και περιγράψτε όσα παρατηρήσατε.